Ironie van de geschiedenis

Hallo nieuwsgierige blogvolgers,

Afgelopen week las ik in de wekelijkse Leeuwarder stadskrant Huis aan Huis van 3 juni 2015 over een nieuwe gemeentelijke herindeling in Friesland. De gemeente Leeuwarden zal in 2018 ook het noordelijke deel van de gemeente Leeuwarderadeel bij de gemeente Leeuwarden voegen. Ik heb er tot nu niets naders over gelezen, maar ik vind dit een komisch voorbeeld van de ironie van de geschiedenis.

Hoe dat zit? Ooit was Leeuwarden een groepje van 3 dorpen (Oldehove, Nijehove, en Hoek), te midden van de vele andere dorpen binnen de grietenij Leeuwarderadeel. Op foto 1 is een kaart van de langwerpig uitgestrekte grietenij Leeuwarderadeel te zien. Dat is de kaart van Schotanus a Sterringa uit 1695. Ernaast ligt een kaartje uit de hierboven genoemde recente krant, met daarop in kaart aangegeven de toekomstige gemeentelijke indeling van 2018.
In 1425 vroeg de stad Leeuwarden op de toenmalige vergadering van de Friese Staten om erkenning als stad met stadsrechten. Daar waren de vertegenwoordigers van Leeuwarderadeel natuurlijk niet blij mee. Zij hebben een beslissing hierover dan ook zo lang mogelijk tegengehouden. Pas in 1435 gaven ze toe en kreeg Leeuwarden zijn zeer gewenste stadsrechten. Daarbij werd het grondgebied van Leeuwarden afgezonderd van Leeuwarderadeel. Daarmee viel de grietenij Leeuwarderadeel uiteen in 2 delen, een noordelijk en een zuidelijk deel, met het onafhankelijk geworden deel van Leeuwarden er tussen in. Dat is op de kaart van Schotanus duidelijk te zien.

Op 1 januari 1944 vond er weer een verandering van gemeentegrenzen plaats: toen werd Huizum en het hele zuidelijke deel van de gemeente Leeuwarderadeel bij Leeuwarden gevoegd. Het gemeentebestuur van Leeuwarderadeel, dat voor 1944 in het dorp Huizum in het gemeentehuis aan de Schrans zetelde (zie foto 2), verhuisde toen naar Stiens. Daarmee werd Stiens de hoofdplaats van het overgebleven noordelijke restant van Leeuwarderadeel.
En nu zal in 2018 het noordelijke deel ook bij de gemeente Leeuwarden worden gevoegd. Daarmee is het bestuurscentrum van Leeuwarderadeel verschoven via Huizum naar Stiens, en vandaar naar Leeuwarden. En zo zal Leeuwarden uiteindelijk in 2018 de grietenij Leeuwarderadeel waar het in 1435 onafhankelijk van werd, in zijn geheel opslokken. Hoe ironisch.

Verder: In 2014 werd de gemeente Leeuwarden al uitgebreid met delen van de gemeente Boarnsterhim. In 2018 zal Leeuwarden (naast het noordelijke deel van Leeuwarderadeel) verder worden uitgebreid met delen van Littenseradeel. Dat geeft de stad Leeuwarden ineens min of meer imperialistische trekken. Want die delen van Boarnsterhim en Littenseradeel hebben nooit bij de grietenij oftewel gemeente Leeuwarderadeel behoord. Daarnaast: Of het wel zo verstandig is om een stedelijke gemeente als Leeuwarden met zoveel platteland uit te breiden, moet nog maar worden afgewacht.

leestip en wandeltip: gidsjes voor Leeuwarden

Hallo ge-interesseerde blogvolgers,

Waarschijnlijk kent u het verschijnsel wel: uw eigen stad kent u goed, daarom toont u daar vaak weinig interesse voor. Althans, u denkt uw eigen stad te kennen. Vaak valt dat toch wel tegen, als een echte kenner u over uw eigen stad zou doorzagen. Maar als u op uw vakantie naar een ander land of andere stad gaat, dan bekijkt u zo'n andere stad juist veel beter en toont u dan juist meer belangstelling voor de plaatselijke cultuur en geschiedenis daar, dan u hier thuis in uw eigen stad zou doen.

Toch is het goed om ook belangstelling voor uw eigen stad (waar u vaak al tientallen jaren woont en werkt) op te brengen. Op de foto hieronder ziet u 7 gidsjes voor een mooie en informatieve wandeling in Leeuwarden. Er zijn ondertussen al circa 9 of meer gidsjes uitgegeven. U kunt ze kopen in de winkel in het HCL (= Historisch Centrum Leeuwarden) te vinden op het adres Groeneweg 1 te Leeuwarden, of bij Boekhandel Van der Velde, gevestigd aan de stille kant van de Nieuwstad.

Zoals u op de foto ziet, heb ik bij het HCL en Boekhandel Van der Velde de afgelopen paar jaar 7 gidsjes gekocht. Ze gaan meestal over een bepaalde wijk, zoals de Vosseparkwijk, of het centrum van Leeuwarden, de Oldehove, of de voormalige Joodse buurt. Of ze zijn gewijd aan bepaalde thema's, zoals Leeuwarden in de Gouden Eeuw (waar in 2014 een tentoonstelling in het HCL aan was gewijd), of over de stadhouderlijke familie Nassau, of over de binnenvaart met de oude schepen die langs de Willemskade liggen). Helemaal rechts onderaan ligt geen gids maar een oude folder van het HCL, met daarin informatie over het gemeente-archief, voor ge-interesseerde stamboomonderzoekers en andere bezoekers. Vandaar het licht afwijkende formaat.

Het deeltje over de Nassaus (het derde boekje links onderaan) is nu in 2015 extra interessant, want recentelijk is het Marijke Meu-jaar in Leeuwarden ge-opend. Dat was gebeurd op 9 april 2015 aan de oostelijke rand van het Oldehoofster Kerkhof door de bekende kenner van vorstenhuizen Bearn Bilker. Maria Louise van Hessen-Kassel (1688-1765) was in 1709 gehuwd met Johan Willem Friso (1687-1711). In Friesland kreeg ze van de Friese bevolking de bijnaam Marijke Meu, of op zijn Fries: Marijke Muoi. Ze overleed in 1765 (nu 250 jaar geleden) te Leeuwarden. Ze werd begraven in de stadhouderlijke grafkelder in de Grote of Jacobijner Kerk in het centrum van Leeuwarden. Over die kerk heeft de heer Bernhard van Haersma Buma (geb. 1932) een handzaam en informatief boekje geschreven: De Grote of Jacobijner kerk te Leeuwarden, uitgegeven in 2008. Inderdaad, hij is de vader van Sybrand (geb. 1965), de huidige fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Maar dat is een heel ander verhaal.
Ondertussen in 1747: Maria Louise van Hessen-Kassel was de moeder van de latere stadhouder Willem IV die in 1747 stadhouder van de hele Republiek werd. Daarom vertrok haar zoon in dat jaar naar Den Haag en bleef zij alleen achter in Leeuwarden. Zij woonde tot haar dood in 1765 in het Princessehof (wat nu het keramiekmuseum het Princessehof aan de Grote Kerkstraat is).
Vanwege dit jubileum zijn er in 2015 diverse tentoonstellingen in verschillende museums aan haar gewijd. Tevens zullen er diverse activiteiten plaatsvinden binnen het kader van het Marijke Meu-jaar. Meer hierover vindt u op de internetsite www.marialouise2015.nl .

Hopelijk zullen deze wandelgidsjes tot een interessante en informatieve kennismaking leiden met de oude stad Leeuwarden.

Flatje Korhoen vervangen door flat Nieuw Oostergo

Hallo nieuwsgierige blogvolgers,

Sinds een jaar staat er vlak naast de noordelijke oprit van de Van Harinxmabrug in Leeuwarden een nieuwe flat. Het is de flat Nieuw Oostergo. Het bestaat uit een woontoren met ernaast een lager flatgebouw met daaronder een parkeerkelder voor de bewoners, zoals te zien is op foto 2. Deze nieuwe flat vervangt sinds 2014 het oude flatje de Korhoen. Op foto 1 ziet u de Korhoen in 2011 vlak voor de definitieve sloop. Het was ooit een aardig en kleurrijk flatje met 5 woningen en een garage rechtsonder. Het was ontworpen door de architect S. Riddersma en in 1956 gebouwd. Maar de laatste jaren voor 2011 raakte het flatgebouwtje steeds meer verwaarloosd. De tuin voor de flat raakte steeds meer en meer verwilderd en de bomen en struiken die er groeiden, benamen voor passanten steeds meer het zicht op de flat. En ze benamen natuurlijk ook voor de bewoners het uitzicht op de brede verkeersweg en het Oostergo-verkeersknooppunt. Op foto 1 zijn de bomen al gerooid en is het moment van de sloop al nabij. Geen wonder dat er daarom op het grote raam van de woonkamer links bovenaan het woord erase! (= verwijder!) staat.

Achter de flat de Korhoen stond een loods (op foto 1 niet te zien, helaas) met daar binnen een werkplaats. In januari 1963 overnachtte daar een bekende schaatser: Reinier Paping (geboren in 1931), de winnaar  van de Elfstedentocht van 18 januari 1963. In 2012 is ook die loods gesloopt.
Na de sloop werd het terrein al snel bouwrijp gemaakt waarna de nieuwe en veel grotere en hogere flat Nieuw Oostergo verrees. Zoals op foto 2 te zien is, bestaat het uit 2 blokken: de toren en de flat erachter. Daar waar nu de lagere flat achter de torenflat staat, was de werkplaats waar Reinier Paping in 1963 had overnacht.

In april 2014 kwam het nieuwe flatgebouw klaar en werden de woningen betrokken door nieuwe bewoners. Het is niet direct een zeer fraai pand, maar heeft wel warmere kleuren, vergeleken met het flatje de Korhoen. En er zijn nu ook veel meer woningen dan de 5 in het oude flatje de Korhoen.
Daarnaast levert het in sommige opzichten wel verrassende plaatjes op. Dat ziet u op foto 3. Die foto maakte ik in april 2014 halverwege op de middenberm op de Julianalaan. Perspectivisch heel fraai om te zien. En foto 4 maakte ik kort geleden (in maart 2014)  nog bij het Oostergoplein, zoals het kruispunt officieel heet. Dan snapt u gelijk waarom deze nieuwe flat Nieuw Oostergo heet.

een containerschip vaart langs

Hallo blogvolgers,

Inderdaad, zoals u op deze eerste foto ziet, vaart er zo nu en dan een groot containerschip door het Van Harinxmakanaal langs mijn flatwoning. Het is zo'n groot schip en het ligt zo diep in het water dat ik soms denk dat de kiel misschien wel over de bodem van het kanaal zal schrapen of dat het water over de rand van het kanaal zal stromen. Maar blijkbaar valt dat wel mee. Al het lijkt me wel zaak om het Van Harinxmakanaal voor dit soort schepen eens flink uit te baggeren en de diepgang aanzienlijk te vergroten.

Curieus bij dit containerschip is de naam: Lahringen, geregistreerd in Harlingen. En dat laatste is wel logisch bij zo'n naam. Iedereen met enige literaire kennis weet dat dit de naam van een fictief stadje is, waar de bekende Nederlandse schrijver Simon Vestdijk verscheidene van zijn Anton Wachter-romans had gesitueerd. Simon Vestdijk (1898-1971) was geboren in Harlingen. Hij had de letters van de naam van zijn geboortestad door elkaar gehusseld en herschikt tot Lahringen. Rechtsklik maar op de foto voor een vergroting; dan kunt u de naam op de boeg van het schip lezen.

Overigens is dit niet het enige containerschip dat ik de afgelopen paar jaren langs heb zien varen. Er zijn er meer. Maar ik heb de Lahringen wel het vaakst voorbij zien komen.

Sinds juli 2012 is de containerterminal in Leeuwarden verplaatst van het rangeerterrein westelijk van het NS-station naar het industrieterrein westelijk van Leeuwarden. Om precies te zijn: de nieuwe containerterminal van M.S.C. ligt aan de zuidwestkant van Leeuwarden aan de buitenbocht van het Van Harinxmakanaal, schuin tegenover de Lorentzkade (van waaraf ik foto 2 heb gemaakt). Het is van verre te herkennen aan de grote, boven alles uitstekende portaalkraan waarmee de containers van en op de containerschepen kunnen worden getakeld. Dat ziet u op de hieronder staande 2 foto's uit 2013.

Het is duidelijk: containers worden tegenwoordig niet meer per vrachttrein getransporteerd, maar per schip. Mocht u nu denken dat Leeuwarden hiermee in de vaart der volkeren is opgestoten en zodoende over een indrukwekkende containerterminal beschikt, dan moet ik u teleurstellen. Hoe indrukwekkend de portaalkraan op foto 3 ook oogt tussen de stapels containers, Rotterdam heeft in de Waalhaven, de Eemhaven en op de 1-e en 2-e Maasvlakte veel meer kilometers aan kade vol containers tot zijn beschikking. En daar staan ook veel meer en veel grotere en hogere portaalkranen opgesteld met evenzeer grotere en hogere stapels containers, vaak tot wel tien stuks of meer hoog opgestapeld.

Fossielen onder je voeten

Hallo bloglezers,

Ik denk dat het niemand opvalt. Het is inderdaad een detail waar niemand zomaar op zal letten. In veel oude binnensteden vind je veel grote grijsblauwe stenen die in gebruik zijn als stoep of stoeprand. Niet alleen in Amsterdam of andere oude Hollandse steden, maar ook in Leeuwarden. Drie jaar geleden las ik ergens op internet een artikel over dergelijke stoepstenen in Amsterdam. Daarin werd verteld dat je daarin heel veel fossielen in kunt zien zitten. Voor het overgrote deel zijn dat schelpen, in een kleiner aantal gevallen sponzen (zie foto 6 hieronder), of honingraat-koraal (zie foto's 2 en 4 hieronder) of andere zeedieren van honderden miljoenen jaren geleden. In de 17-e eeuw vonden de Amsterdamse kooplieden dergelijke Belgische blauwe hardsteen heel mooi en kochten ze dat om de toegang (de enkele of dubbele trappen, of de stoepen ter weerszijden van diezelfde trappen of voor hun voordeuren) van hun grachtenpand mee op te sieren. Als iemand die Amsterdammers toen zou hebben verteld dat die fraaie witte versieringen in die arduinsteen fossielen van circa 400 miljoen jaar oude zeedieren zijn, zouden ze dat niet geloven en verwijzen naar bisschop James Ussher (1581-1656) in Ierland. Die had na zorgvuldige bestudering van de Bijbel in 1650 nauwkeurig uitgerekend dat de Aarde in het jaar 4004 voor de geboorte van Jezus Christus was geschapen, en dat de Aarde dus bijna 5700 jaar oud was.
 Afgelopen zomer 2014 begon ik er zeer scherp op te letten op dergelijke blauwgrijze stenen in Leeuwarden. Want hier is die arduinsteen of Belgische blauwe hardsteen ook geliefd als bouwmateriaal. Tot op de dag van vandaag. Want als je over de Nieuwstad, de Voorstreek, de Eewal of de Over de Kelders of de Wirdumerdijk wandelt (allemaal opgeknapt in de jaren 90), zie je overal die langwerpige arduinstenen tussen straat en wandelgedeelte, met daarin herkenbaar zichtbaar de fossiele schelpen, sponzen en andere zeedieren. Die fossielen zijn ontstaan aan het eind van het Devoon en het begin van het Carboon. Het Laat-Devoon was een geologische periode die rond 416 miljoen jaar geleden begon en rond 359 miljoen jaar geleden eindigde. Gedurende dat tijdperk kropen de eerste planten vanuit de zee-en het land op. De wereldzee-en wemelden in dat geologische tijdperk van de schelpdieren en weekdieren. Nadat die dieren doodgingen, zakten de restanten naar de bodem, waar ze fossiliseerden. En waar vervolgens in de loop van miljoenen jaren nieuwe aardlagen op werden afgezet en samengeperst. Zo ontstond in de loop der miljoenen jaren de huidige bekende arduinsteen als afzettingsgesteente. Veel arduinsteen is afkomstig uit de Belgische Ardennen. Kortom: de Ardennen was in de verre prehistorie een zee geweest. Miljoenen jaren later, gedurende het dino-tijdperk zwommen daar de mosasaurussen rond, waarvan in de Sint Pietersberg bij Maastricht nog steeds fossielen worden gevonden. Maar die leefden dus veel later, tussen circa 200 miljoen en 65 miljoen jaar geleden. Naast de vele schelpdieren wemelden de wereldzee-en ook van de vissen en de eerste amfibie-en. En ook de eerste haaien. Toen zwommen de verre voorouders van Jaws ook al rond in de toenmalige wereldzee-en. Het tijdperk dat daarna kwam was het Carboon; dat begon 359 miljoen jaar geleden en duurde tot 299 miljoen jaar geleden. Gedurende die periode ontstonden er uitgestrekte bossen bestaande uit varens, paardestaarten en andere planten van reuzenformaat. Geen wonder dat in de loop der miljoenen jaren hieruit de steenkolenlagen zijn ontstaan die vooral in de eerste helft van de 20-ste eeuw grootschalig in Zuid-Limburg werden gedolven. Gedurende het Carboon kropen toen de eerste amfibie-en en reptielen aan land en ontstonden de eerste insecten, zoals o.a. de libellen. Alleen kon je die beter maar niet tegenkomen; ze hadden nog een reuzenformaat. Die libellen konden een vleugelspanwijdte halen van circa 70 centimeter. Hoe groot andere insecten uit die tijd konden worden is mij niet bekend. Maar het lijkt mij niet plezierig om muggen of wespen van een dergelijk reuzenformaat tegen te komen. Kortom: een geschikt idee voor een smakelijke horrorfilm. Om een indruk te krijgen van de grootte van zo'n beest, kunt u het beste rondkijken op de binnenplaats van het Leeuwarder Natuurmuseum; daar hangen een paar modellen van libellen van een formaat zoals ze waarschijnlijk in werkelijkheid tijdens het Carboon hebben rondgevlogen. En bekijk anders de hier onderstaande foto 1. Kunt u het zich al voorstellen dat u op een dag libellen van zo'n groot formaat langs uw raam ziet vliegen?

Het Carboon was ook het tijdperk waarin de eerste coelacanthen in de zee-en rondzwommen. Ze werden door geleerden in de 19-e en 20-ste eeuw als uitgestorven beschouwd, totdat er in 1938 en later in de jaren 50 ineens levende exemplaren in de Indische oceaan werden gevangen. In het Rijksmuseum voor Geologie en Mineralogie in Leiden (nu Naturalis) in Leiden heb ik in de jaren 80 een opgezet (!) exemplaar gezien.


Mochten mensen mij de afgelopen maanden met gebogen hoofd in de Leeuwarder binnenstad hebben zien rondlopen, dan kan ik ze geruststellen: ik was niet depressief, maar ik bestudeerde en fotografeerde die arduinstenen langs de trottoirs. Hieronder volgen een aantal foto's die ik de afgelopen zomer heb gemaakt van de arduinstenen in Leeuwarden. De fossiele schelpen herken je duidelijk op de hieronder staande 7 foto's (nrs 2 t/m 8), evenals het honingraat-koraal (foto 2 en 4) en de fossiele spons (foto 6).

O ja. Mocht je denken, waar blijven de dino's nou? Die bespreek ik hier niet, want die stammen uit een veel later geologisch tijdperk, namelijk het Trias, de Jura en het Krijt. Die prehistorische dieren ontstonden circa 230 miljoen jaar geleden aan het begin van het Trias. Circa 20 miljoen jaar eerder, dus ongeveer 250 miljoen jaar geleden, eindigde het Perm met een ramp. Welke? Een gigantische vulkaanuitbarsting in Siberie of Indie? Of een inslag van een komeet of planetoide? Dat weten we nog steeds niet precies. Maar wel dat daarna het Trias begon met het ontstaan van de eerder genoemde dino's. Momenteel loopt er een tentoonstelling in het Leeuwarder Natuurmuseum getiteld: Jurassic Leeuwarden 3, it's T-rex time! Op foto 9 ziet u de hoofdingang van het Leeuwarder Natuurmuseum. Tevens ziet u dat ze de waak-dino buitenhebben gezet, gelukkig wel aan de ketting. Hij staat links op de foto naast de trap (die ook weer van arduinsteen (!) is gemaakt). Deze tentoonstelling duurt tot en met 16 november 2014. In die tentoonstelling is - naast replica-skeletten van de Tyrannosauris Rex (tegenwoordig beter bekend als T-rex) - ook een skeletfragment van een Torvosaurus te bekijken. Die Torvosaurus is het acherneefje van de veel bekendere Tyrannosaurus Rex. Zoals bekend stierven de dinosauriers vervolgens uit als gevolg van weer een ramp, namelijk de inslag van een planetoide, ergens op het Mexicaanse schiereiland Yucatan 65 miljoen jaar geleden. Daarna kwamen de zoogdieren op, waaronder uiteindelijk de mens..

O ja. Dat internetartikel wat ik hierboven al memoreerde, is te vinden op dit adres: www.kennislink.nl . Het is te vinden door in het zoekscherm rechts bovenaan op die site in te tikken: fossielen tussen de hondenpoep. Of je typt de titel van dit artikel in in de Google zoekmachine, geplaatst tussen dubbele aanhalingstekens. Dan vind je het ook snel.

Geboortehuis van Troelstra, of niet?

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

Een week geleden fietste ik over het Vliet in Leeuwarden, toen ik aan de overkant het geboortehuis van Troelstra zag staan. Althans; op die plek had het oorspronkelijke geboortehuis van Pieter Jelles Troelstra (1860-1930) gestaan, maar dat is tientallen jaren geleden afgebroken en vervangen door het huidige saaie pand. Dat pand ziet u op foto 1. Gelukkig hangt er een plaquette aan de voorgevel waar het feit van Troelstra's geboorte op die plek op vermeld staat. In de kleine, lichter gemaakte cirkel op foto 1, direct links van de boom, ziet u die plaquette met daarop de tekst: Op dit plak is op 20 april 1860 berne de dichter steatsman Piter Jelles Troelstra. Voor de niet-Friestaligen: Op deze plek is op 20 april 1860 geboren de dichter en staatsman Piter Jelles Troelstra. Anders zou je het pand zo passeren zonder het te weten. Persoonlijk vind ik dat dit pand wel wat meer aandacht mag krijgen als geboorteplek van de beroemde Fries/Nederlandse socialist.

In 1894 heeft hij samen met elf andere socialisten - onder wie Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Henri Polak, Hendrik Spiekman en Willem vliegen -  de SDAP opgericht in Cafe de Atlas in Zwolle. Op foto 2 ziet u het pand met de gele gevel; dat is Cafe de Atlas. Links op foto 2 ziet u nog net een stukje van de Rooms-Katholieke Onze Lieve Vrouwekerk, vooral bekend om de Peperbus-toren. Omdat de oprichters van de SDAP met hun twaalven waren, staan ze ook wel bekend als de 12 apostelen van de SDAP. In later jaren stapte de voormalige Lutherse dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) uit de partij en radicaliseerde steeds verder in linkse en vooral anarchistische richting. Radicalisering is dus niet een specifiek verschijnsel van onze tijd in 2014.

In november 1918 dacht Troelstra dat er een revolutionair tij over Europa spoelde. In 1917 was de Russische revolutie uitgebroken, en in november 1918 braken er revoluties uit in Duitsland, Oostenrijk en Hongarije; er leek geen einde te komen aan het revolutionaire tij. Daarom hield Troelstra een toespraak in de Tweede Kamer in Den Haag waarin hij zei dat de revolutie geen halt zou houden bij Zevenaar aan de grens. De arbeiders en soldaten wachtten vol verwachting af, maar er gebeurde niets. Troelstra was na afloop van zijn toespraak naar huis gegaan. Wel hield koningin Wilhelmina een paar dagen later een rijtoer in Den Haag, waarbij op het Malieveld ineens het volk zogenaamd spontaan de paarden uitspanden en de koets door het volk verder werd getrokken. In werkelijkheid was het de Vrijwillige Landstorm die vooraf grondig had geoefend in de Koninklijke Stallen met het uitspannen van de paarden. Daarna verliep het revolutionaire tij in Nederland; de revolutie hield wel degelijk halt bij Zevenaar aan de grens. Troelstra had de revolutionaire krachten verkeerd ingeschat en stortte in.
Ik heb al eens eerder geblogd over deze Vergissing van Troelstra, met vermelding van twee leestips, namelijk op 13 januari 2011, onder de titel: Leestip over revolutie die niet doorging.

Desondanks behield Troelstra toch de sympathie van veel arbeiders. En de partijleiding liet hem daarom zitten in de functie van partijleider. Maar in het parlement waren de rechtse en confessionele partijen zich rotgeschrokken. Vandaar dat de SDAP gedurende de hele jaren 20 en 30 buiten elk kabinet werd gehouden. En vandaar dat elke dominee en pastoor gedurende het interbellum vanaf de kansel donderpreken hield en de brave gelovigen schrik en angst aanjoeg voor alles wat links, socialistisch en vooral communistisch was, onder verwijzing naar de afgrijselijk bloederige burgeroorlog die in 1918 tot 1920 in Rusland woedde, natuurlijk gevolgd door de dictatuur van het proletariaat. In werkelijkheid was het eigenlijk een gevecht om de macht tussen de Rode Bolsjewisten onder leiding van Lenin en Trotski enerzijds en de Witte Russische generaals Koltsjak, Denikin en Wrangel anderzijds, die gesteund werden door de Britten, Fransen en Amerikanen (die allen Rusland waren binnengevallen om de Witten te helpen in hun strijd tegen de Roden). In de jaren 30 kwam daar voor de dominees en pastoors een verwijzing bij naar de dictatoriale Stalinistische terreur met haar intimiderende showprocessen en dwangarbeiderskampen, bekend als de Goelag.

Op 12 mei 1930 overleed Pieter Jelles Troelstra in Den Haag en werd onder grote belangstelling van vooral veel socialisten begraven. Tegenwoordig staat in Leeuwarden naast de Oldehove het standbeeld van Troelstra. Dat ziet u op foto 3.

Oud en nieuw in Leeuwarden

Hallo blogvolgers,

Hieronder staan twee foto's, de ene in zwart-wit, de andere in kleur. De zwart-wit-foto is in december 1962 gemaakt door mijn opa van mijn moederskant. Waarschijnlijk zal het in december zijn geweest, gezien de kerstverlichting en de dikke kleren van de passanten, en ook gezien de aanwezigheid van kerstboomverkopers met hun kerstbomen aan de andere kant van de Waag (waar die VW-bus staat). Sneeuw en ijs is op de zwart-wit-foto niet te zien. De kleurenfoto heb ik in februari 2014 gemaakt vanaf ongeveer dezelfde plek als waar mijn opa heeft gestaan, 52 jaar geleden. Althans, hij stond waarschijnlijk een eindje verderop langs de gracht, niet op de hoek van waaraf ik mijn kleurenfoto heb gemaakt.
Zoals jullie zien, is er in de loop van de afgelopen 52 jaar veel veranderd op de Nieuwstad. De Waag uit 1595-1598 is nauwelijks veranderd; hoogstens een keer opgeknapt en gerestaureerd. Ik had dat pand al eerder gefotografeerd. Dat was de eerste foto bij mijn eerdere blogbericht van 26 januari 2014, getiteld: Leeuwarden by Night.
Op de zwart-wit-foto is het oude winkelpand van Vroom en Dreesmann van voor de brand van 21 maart 1963 nog te zien. Op de kleurenfoto is het nieuwe pand van Vroom en Dreesmann te zien (dat na de brand van 21 maart 1963 is gebouwd), met op de achtergrond er boven uitstekend de Averotoren van iets meer dan 110 meter hoogte. En verder is het plein naast de Waag in 2014 niet meer in gebruik als parkeerterrein voor auto's en stalling voor fietsen, wat zo te zien in 1962 wel het geval was.
Ook curieus is het zeer lage leuninkje langs de gracht op de zwart-wit-foto. Al staat me bij dat er ook hogere leuningen langs andere stukken van de Leeuwarder grachten hebben gestaan. Voor de Tweede Wereldoorlog waren er helemaal geen leuningen langs de grachten, behalve op de bruggen. Tijdens de bezetting leverde dat - als gevolg van de verduisteringen - problemen op. Mensen konden daardoor onverhoeds in de grachten vallen, omdat ze door de duisternis niet konden zien waar ze precies liepen. Ook Duitse soldaten niet. Daarom gaf de bezetter aan de gemeente de opdracht om overal langs de grachten leuningen te plaatsen. In de jaren 80 (ik weet helaas niet meer wanneer precies) zijn die leuningen weer weggehaald, omdat dat niet authentiek was. Ik vond het een slechte smoes. En er waren meer mensen die het indertijd geen verstandige beslissing van de gemeenteraad vonden. Toch zijn al die leuningen weggehaald.
Ook opvallend: de bomen aan de overkant van de gracht (die op de zwart-wit-foto staan) zijn in later jaren gerooid. Maar aan de kant vanwaar mijn opa stond te fotograferen, zijn in later jaren juist jonge bomen geplant; op mijn kleurenfoto zijn ze wel in beeld.
Op de kleurenfoto uit februari 2014 is ook het loopbruggetje over de gracht te zien. Dat was er vroeger niet. al schijnt er heel vroeger wel eentje te zijn geweest. Verder is op de kleurenfoto links boven net een stukje van die grote witte ovalen bol op die grote kromme lantaarnpaal, met diverse lampen erop te zien.
Wat op beide foto's niet te zien is, is het kruispunt van de Nieuwstad met de Wirdumerdijk, de Peperstraat en de Sint Jacobsstraat. Daar is ook een en ander veranderd. Ik herinner me dat in de jaren 60 daar nog verkeerslichten stonden. Wel begrijpelijk, gezien het parkeerterrein op het plein naast de waag, dat op de zwart-wit-foto is te zien. Maar al dat autoverkeer zal wel voor teveel verkeersdrukte hebben gezorgd. Eind jaren 60 of begin jaren 70 zijn die verkeerslichten verwijderd en is het een verkeersluw gebied geworden. Alleen wandelaars en fietsers mogen tegenwoordig op de Wirdumerdijk en de Nieuwstad komen, en zo nu en dan een stadsbus.

Het nieuwe Fries Museum

Hallo blogvolgers,

Enkele weken geleden ben ik naar het nieuwe Fries Museum aan het Zaailand te Leeuwarden geweest. Dat pand ziet u op foto 1. Ik ging daar naar toe samen met de deelnemers van de Autistensoos in Leeuwarden. We waren met circa acht personen plus 3 begeleiders. Ik ben lid van deze soos sinds 2008 en het bevalt me daar goed.

In het Leeuwarder stadscentrum was het die zaterdagmiddag druk met winkelend publiek. En ook het Fries Museum werd opvallend druk bezocht.Ongetwijfeld waren dat bezoekers die het nieuwe museum ook eens wilden bekijken. We wandelden het hele museum door, de ene zaal na de andere, en we bekeken alles wat er stond tentoongesteld. Al snel viel onze grote groep uiteen in een paar kleinere groepjes en liep ik met 3 anderen het hele museum door en vertelde hen van alles over de tentoongestelde voorwerpen. Ze hoorden mij ge-interesseerd aan. Een van hen - zo viel mij op - wist ook meer dan gemiddeld veel over de Friese geschiedenis. We begonnen in de Mata Hari-zaal op de eerste etage. Dat verhaal is voor mij al lang bekend. Ze heeft misschien gespioneerd tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar ze heeft zich waarschijnlijk vergist in de zeer serieuze ernst van de toenmalige internationale situatie. Daarnaast heeft ze niet begrepen dat ze door de Fransen als kop van Jut werd gebruikt. Het Franse leger had juist in 1917 aan het Westfront de zoveelste slag tegen de Duitsers verloren. Daarom reageerden ze hun frustratie op haar af. Zo zie ik het.
Daarna kwamen we in de volgende zaal op de de tentoonstelling de Dijk, over de geschiedenis van de strijd tegen het water. Natuurlijk kwamen daar de Frisii ten tijde van de aanwezigheid van de Romeinen aan de orde, met natuurlijk hun terpen, gevolgd door de Grote Volksverhuizing en de komst van de Friezen die vanuit Noord-Duitsland en Zuid-Denemarken neerstreken op de nog altijd aanwezige terpen in Friesland, en die vanaf circa het jaar 1000 de eerste dijken aanlegden. Hier zag ik achterin deze zaal ook de 2 originele koppen van de Steenen Man, het monument voor de Portugees Caspar di Robles, die rond 1570 stadhouder van Friesland en Groningen was (in dienst van koning Philips II). Dat monument staat nog altijd zuidelijk van Harlingen op de waddenzeedijk. De twee koppen ziet u op foto 2. Ik kende ze al van een tentoonstelling in 2011 in het Museum het Hannemahuis te Harlingen. Die ging over overstromingsrampen in Friesland in de afgelopen eeuwen. Daar stonden op die tentoonstelling diezelfde 2  originele koppen van de Steenen Man. Op het huidige monument staan tegenwoordig 2 nieuwe zorgvuldig nagemaakte kopie-en, die de eeuwen weer kunnen trotseren. Ik heb daar indertijd over geblogd op 13 april 2011 onder de titel Middag in Harlingen. Overigens is er jaren geleden - van 2005 tot en met 2008 - in het oude Fries Museum aan de Tweebaksmarkt al eens een interessante tentoonstelling geweest over de terpen in Friesland, onder de titel Superterpen.

In een volgende zaal in het nieuwe Fries Museum was de Hindelooper stijlkamer ondergebracht, te zien op foto 3. Daaraan voorafgaand was een kamer met modern 21-e eeuws interieur ingericht. Maar deze ruimte zat onder het bloed alsof Jack the Ripper hier tekeer was gegaan en een bloedbad had aangericht. Ik vond het smakeloos en niet in een museum thuishoren, zeker niet naast de Hindelooper stijlkamer. Het sloeg nergens op.

Op de tweede etage was een zaal met de tentoonstelling Oud geld. Die werd gepresenteerd door Jort Kelder, de zeer rijke presentator van het society-tv-programma Hoe heurt het eigenlijk. Ik vond dat wel aardig bedacht. Vooral omdat hij de afgelopen paar jaren veel reclame heeft gemaakt voor de Friesland Bank (die helaas in 2013 failliet is gegaan). Op die tentoonstelling werd een en ander getoond en uitgelegd over het zeer rijke en welvarende adellijke old-boys-netwerk in het Friesland van circa 1520 tot ongeveer 1700.
In een andere zaal was een tentoonstelling getiteld Ferhaal fan Fryslan, over allerlei objecten uit de Friese geschiedenis, zoals een paspop in Hindelooper klederdracht, het zwaard (die 2 meter lange doppelhaender) van Frieslands beroemdste held Grote Pier, een portretschilderij van stadhouder Willem Lodewijk van Nassau, het beroemde schrijfplankje van Tolsum uit de Romeinse tijd, en een schilderij van de tot Brit genaturaliseerde schilder Lawrence Alma Tadema. Hij is in 1836 geboren in Dronrijp, overleden in 1912 te Wiesbaden en is datzelfde jaar begraven in Londen in de Saint Pauls Cathedral. Er waren nog veel meer objecten tentoongesteld, maar ik vond het allemaal wel erg rommelig en chaotisch en onoverzichtelijk naast elkaar geplaatst en opgesteld. Er zat geen enkele logica in qua thema of tijdlijn. En eventuele informatieve bordjes ontbraken ook. Kortom: heel slecht. Dat had beter gekund. Wel zag ik sommige bezoekers met een boek in hun handen rondlopen. Blijkbaar hoorde er een boek bij, met nadere tekst en uitleg over de tentoongestelde voorwerpen.

In een volgende zaal was het Fries Verzetsmuseum ondergebracht. Dat was hier in het nieuwe museum ruim van opzet. Veel ruimer dan in het oude Fries Museum in de Kanselarij aan de Tweebaksmarkt. En dat terwijl op de zolder van de Kanselarij (in het oude Fries Museum) meer voorwerpen over en uit de oorlog waren tentoongesteld dan hier in het nieuwe museum. Veel ingrijpende gebeurtenissen zijn er tijdens de bezetting in Friesland niet geweest, op de overval op de oude strafgevangenis na. Wat vrijwel niet ter sprake kwam, was het feit dat de Duitse bezetters - ondanks diverse pogingen aan het begin van de bezetting - uiteindelijk er niet in waren geslaagd om de Friezen mee te krijgen in hun Nazi-idealen.

Op de bovenste etage van het museum waren een paar zalen met moderne kunst. Maar dat sprak me niet aan. De anderen ook niet. Wel genoten we van het weidse uitzicht vanaf deze etage over het Zaailand en de omringende panden, winkels, kantoortorens, en de rest van de stad. Daar maakte ik foto 4.
Hier stonden ook een paar modellen van panden in vitrines opgesteld, ontworpen door de bekende architect Abe Bonnema (1926-2001). Hij heeft jaren geleden zijn eigen woonhuis annex kantoor zelf ontworpen en gebouwd in Hardegarijp. Daar heeft hij tot aan zijn dood gewoond. Na zijn overlijden, bleek hij een legaat aan de stad Leeuwarden te hebben nagelaten waarvan dit nieuwe Fries Museum is gebouwd. Dat is in het najaar van 2013 geopend. En daar liepen wij nu in rond.
Zoals het Zaailand nu er uit ziet, met aan de oostkant het nieuwe Fries Museum, en langs de noordkant het rijtje panden met winkels op de begane grond en woningen erboven, vind ik het hele plein niet helemaal geslaagd. Ook al ziet het er allemaal op zich fraai en sfeervol uit. De panden passen qua bouwstijl niet goed bij het nieuwe museum en de evenwichtige harmonie van het plein zelf is weg.

Tot slot gingen we terug, naar beneden naar het museumrestaurant. Daar bestelden we een kop koffie en praatten we na over ons museumbezoek. Daarna gingen we uiteen en keerden terug naar huis.
Ik bekeek nog even de museumwinkel. Daar lagen veel boeken over tentoonstellingen die in de afgelopen jaren in het oude Fries Museum zijn ge-organiseerd, en allerlei andere op Friesland ge-inspireerde voorwerpen, en rekken vol ansichtkaarten. Maar ik kon niet echt iets vinden dat ik de moeite van een aanschaf waard vond.
Zelf vind ik dat het een goed idee was geweest als deze museumwinkel een samenwerkingsverband was aangegaan met het  HCL (= Historisch Centrum Leeuwarden, het vroegere gemeente-archief van Leeuwarden) of Tresoar (de samenvoeging van de Provinciale Bibliotheek, het archief voor de provincie Friesland / Fryslan, en het FLMD (= Frysk Letterkundig Museum en Dokumentatiecentrum)). Hier aan het Zaailand ligt het meer in de loop van de vele passerende bezoekers en het winkelend publiek. Dan zou zo'n museumwinkel meer boeken, brochures en ansichtkaarten in de aanbieding kunnen doen, speciaal over de recente en oude geschiedenis van Leeuwarden en Friesland. En dan konden bezoekers in deze museumwinkel ook makkelijker worden getipt op beide archiefinstellingen HCL en Tresoar aan de Boterhoek, waar ge-interesseerden nader archiefonderzoek of stamboomonderzoek kunnen doen. Het HCL heeft wel een eigen archiefwinkel met boeken en brochures over de Leeuwarder stadsgeschiedenis. Maar het ligt dusdanig buiten de loop van het publiek en buiten het winkelcentrum van de stad, dat er niet vaak bezoekers even naar binnen zullen lopen om er eens rond te neuzen. Het HCL is gevestigd in een modern pand, naast de winkel van de AFUK en Tresoar, aan de Boterhoek. Het is beslist een bezoek waard vanwege de eigen tentoonstelling over de geschiedenis van Leeuwarden.

Leeuwarden by night

Hallo bloglezers,

Op 28 november 2013 publiceerde ik een blogbericht, getiteld: Rotterdam by night, met nachtfoto's die ik in Rotterdam had gemaakt. Daarna kwam ik op het idee om ook nachtfoto's op mijn blog te plaatsen die ik in Leeuwarden had gemaakt. De hier geplaatste foto's heb ik gemaakt in december 2013 en januari 2014. Vandaar de feestelijke kerstverlichting. Als je de foto's bekijkt, zie je direct een groot verschil. Terwijl Rotterdam als een moderne, flitsende en dynamische stad oogt, is Leeuwarden eerder een oude historische stad met grachten en oude historische panden. Overigens: de grachten die jullie op de hieronder volgende nachtfoto's ziet, zijn van oorsprong helemaal geen grachten. Dat waren oorspronkelijk kreken en riviertjes die zuidelijk van het Vroeg-Middeleeuwse stadje Leeuwarden samenkwamen op de Nieuwstad en ongeveer ter hoogte van de Vrouwenpoortsbrug helemaal aan de westkant van het historische stadscentrum uitmondden in de reeds tijdens de Middeleeuwen dichtgeslibde en sinds 1290 afgedijkte Middelzee of Bordine. In de loop der eeuwen daarna werden de kademuren gebouwd en veranderden die kreken zodoende in grachten.

Op de eerste foto ziet u de stadsgracht op de Nieuwstad met links het fraaie Waaggebouw uit 1595-1598, in renaissancestijl.

Op de tweede foto ziet u de gracht met de Over de Kelders met op de achtergrond in de verte de slanke toren van de Bonifatiuskerk. Ik had al eerder een foto van deze kerktoren geplaatst op mijn blog. Dat was op 1 november 2013 onder de titel Zware storm over Nederland.

Op de derde foto ziet u het Naauw, de verbindingsgracht tussen de gracht op de Nieuwstad en de gracht langs Over de Kelders. In de verte zijn de rode lichtjes op de oude PTT-zendmast te zien die op de PTT-telefooncentrale aan de Tweebaksmarkt staat.

Op de vierde foto ziet u weer de gracht op de Nieuwstad met in de verte de toren van de Dominicuskerk uit 1937.

De vijfde foto heb ik gemaakt in de Prinsentuin. Daar ziet u het bekende restaurant De Koperen Tuin (vernoemd naar de bekende roman van Simon Vestdijk met dezelfde titel uit 1950) fraai verlicht en weerspiegeld in het stille water.

Op de zesde foto ziet u weer de gracht op de Nieuwstad, maar deze keer in oostelijke richting genomen. Dit in tegenstelling tot de eerst en vierde foto die ik in westelijke richting had genomen.

Alweer een samenstand

Hallo blogvolgers,

Daar was er ineens alweer een samenstand te zien. Nauwelijks een week later na de vorige samenstand waarover ik blogde in mijn vorige blogstukje van 10 januari 2014. De hieronder staande foto bij dit blogbericht heb ik gemaakt op 13 januari 2014, deze keer van de oostelijke hemel, vroeg op de avond. Vandaar dat de hemel nog blauw is en niet zwart als de nacht. En ook daarom dat je hier geen sterren ziet. Wel zie je hier de Maan als een helder stralende schijf met schuin links eronder de planeet Jupiter. Mocht het stipje niet goed te zien zijn, klik dan op de foto voor een vergroting.

Maar dit was nog niet de uiteindelijke samenstand; die kwam eigenlijk twee dagen later. Maar - zoals ik in mijn vorige blogbericht al meldde - je moet in ons land nu eenmaal rekening houden met de weersomstandigheden. En inderdaad, twee dagen nadat ik deze foto had gemaakt was het dik bewolkt en regenachtig. Vandaar dat er van de samenstand zelf niets te zien viel. Helaas. Maar gelukkig had ik de hieronder staande foto twee dagen voorafgaand aan de samenstand al gemaakt.
Op deze foto heb je tevens een uitzicht op het oostelijke deel van de wijk Nijlan, met rechts het bejaardentehuis Nijlanstate, en links grotendeels achter de boom de voormalige Technische School, waar sinds enkele jaren verscheidene kunstenaars wonen en werken in hun ateliers. Handig, dat nuttige hergebruik van zo'n voormalig schoolgebouw. Beter dan de kunstenaars eruit jagen en het grote pand slopen. De vraag waar de kunstenaars dan gehuisvest moeten worden, zou in zo'n geval onbeantwoord blijven. En links onder op de foto waren diverse auto's gepasseerd, wat te zien is aan de witte en rode strepen van koplampen en achterlichten.

Nog een heilige plek van de Friezen die in het water ligt

Hallo bloglezers,

De hieronder staande foto heb ik op 23 augustus 2013 gemaakt aan de James Wattstraat bij de Zwettehaven op het industrieterrein De Zwette aan de westkant van Leeuwarden. Daar is inderdaad in 1985 en 1986 en 1997 de start geweest van de Elfstedentocht. Of dat in 1963 en eerder ook al zo is geweest, weet ik niet, maar dat even terzijde. Dat is waar ook: eigenlijk was de start elders: in de Friesland Hal (dat heet nu : Fryslan Expo Center) aan de Heliconweg. Van daar moesten de schaatsenrijders eerst naar de Zwettehaven toe rennen, en pas hier hun schaatsen onderbinden. Vervolgens moesten ze hier het ijs van deze dichtgevroren Zwettehaven op gaan en naar Sneek schaatsen om daar hun eerste stempel te halen. Vandaar moesten ze verder schaatsen langs IJlst en de daarop volgende 8 Friese steden, en onderweg in al die steden een stempel halen om aan te tonen dat ze inderdaad langs alle 11 steden zijn geschaatst.
Om de (zomerse) passant eraan te herinneren dat hier de start van de Elfstedentocht was, is de schakelkast helemaal links beschilderd met met een ijzig landschap en een paar schaatsers op een bankje die hun schaatsen onderbinden.

Misschien herinneren sommige bloglezers met een zeer goed geheugen het zich nog. Twee jaar geleden, om precies te zijn: op 6 oktober 2011, heb ik ook geblogd over de Elfstedentocht, maar dan over de finish ervan op de Bonkesloot, onder de titel: Heilige grond van de Friezen in het water.
Mocht je willen weten wat ik er toen over schreef, klik dan in de lijst blogberichten hier rechts op het jaar 2011 en vervolgens op de maand.

Overigens schijnt het mogelijk te zijn om in een blogbericht een doorkliklink te plaatsen of in te voegen, waarmee de ge-interesseerde lezer kan doorklikken naar een eerder geschreven blogbericht. Maar hoe dat moet, weet ik niet. Weet iemand anders dat wel? Leg het me dan eens uit. Dat kan ik goed benutten.

Zware storm over Nederland

Hallo blogvolgers,

Jullie hebben het ongetwijfeld ook gemerkt: afgelopen maandag 28 oktober 2013 trok er een zware storm over Nederland. Over het algemeen had deze storm windkracht 11. In het waddengebied bereikte die zelfs windkracht 12, oftewel orkaankracht. Zo'n zware storm raast niet vaak over Nederland. Algemeen werd er in de pers verwezen naar eerdere stormen, onder andere die van november 1972 en januari 1990 die net zo zwaar waren als deze van 28 oktober 2013, en die indertijd eveneens in het hele land voor veel schade en honderden ontwortelde bomen had gezorgd. Net als nu.

Overigens zijn er nog meer verwoestende stormen geweest, zoals de storm van 24 april 1973, waardoor het bekende schip van de toen nog illegale zeezender Radio Veronica strandde op het strand bij Scheveningen. Ik herinner me nog dat ik toen samen met mijn oma vanuit Rotterdam naar Scheveningen ben gereisd en dat we het gestrande schip aan de andere kant van de toegang tot de Scheveningse haven op het strand hebben zien liggen. Ik herinner me vooral de zendmasten van het gestrande schip die boven de strekdammen uitstaken.

Voor Leeuwarden is de storm van 2 januari 1976 zeer gedenkwaardig. Want toen waaide tijdens een zware storm op die dag de toren van de Bonifatiuskerk om. De kerk met toren was in 1882 ontworpen en in 1884 gebouwd door de bekende Rooms-Katholieke architect uit Roermond Pierre Cuypers (1827-1921). De torenspits brak in 1976 als gevolg van de toen over de stad razende storm af en stortte neer op een naastgelegen pand. Gelukkig is daar niemand bij omgekomen. Ik herinner me wel dat nadien op de stenen onderbouw van de toren een vierkante koker van steigers bekleed met reclameborden heeft gestaan. Binnen die koker werd de torenspits zorgvuldig herbouwd.
Daarom ziet u op de laatste foto hier onder dit blogbericht geen stormschade. Ik heb deze foto van de Bonifatiustoren na de storm gemaakt. Zoals u ziet: de toren is niet opnieuw omgevallen en staat nog fier overeind. Maar op de grond stonden er wel hekken rond de toren, alsof men bang was dat er als gevolg van de storm toch iets naar beneden zou kunnen vallen.

Zelf herinner ik me nog een andere storm uit oktober 1980. Ik ging toen samen met mijn ouders en broers op vakantie naar Yorkshire, Engeland. We staken 's avonds met de Norland van de North Sea Ferries vanuit de Maasvlakte de Noordzee over naar Kingston upon Hull (over het algemeen aangeduid als Hull), waar we de volgende ochtend met 3 uur vertraging aankwamen. Op de Noordzee woedde toen een storm met windkracht 9. Weliswaar was dat geen orkaankracht, maar zelden heb ik toen zo'n spectaculaire overtocht gemaakt. Ik heb ervan genoten. Toen we een week later naar huis terugkeerden, vond ik het zelfs saai. Zo rustig was de Noordzee toen.

Terug naar de zware storm van 28 oktober 2013. Vrijwel direct nadat de storm was overgetrokken, ben ik erop uit gegaan en heb ik in de wijk rondgefietst om foto's te maken van de omgevallen bomen en afgebroken takken. Overigens was ik bepaald niet de enige; er waren nog meer mensen aan de wandel gegaan met hun camera. Hieronder volgt een selectie uit de tientallen foto's die ik gedurende de 3 dagen na de storm heb gemaakt in Leeuwarden.

Op het juiste moment op de juiste plek

Deze foto heb ik 2 weken geleden genomen. Ik stond toen op het Stephenson spoorwegviaduct. De zon stond al laag boven de horizon en scheen prachtig fel goudkleurig op de ramen van die twee kantoortorens van Abe Bonnema; op de voorgrond de 77 meter hoge Averotoren uit 1991, en vlak daar achter de 115 meter hoge Achmeatoren uit 2002. Kortom, ik was op het juiste moment op de juiste plek voor de perfecte foto. Meestal zie je dit soort gelikte foto's in dure fotoboeken over grote steden elders in de wereld. Maar zoals jullie kunnen zien, dicht bij huis kun je ze dus ook maken.
De Achmeatoren heeft sinds 2002 een ongelukkig begin gekend. Ieder jaar razen er wel een paar stormen over Friesland, en dus ook over Leeuwarden. Daarbij raakten er in 2002 en 2003 een paar tegels van de buitenwand los en vielen naar beneden. Niet erg veilig voor wandelaars beneden op het trottoir of andere verkeersdeelnemers op de Sofialaan. Die werd daarom afgezet voor het verkeer. Nadien zijn de muurtegels extra stevig vastgezet. Sindsdien zijn er geen tegels meer afgewaaid. Maar het is hiermee wel weer duidelijk: Leeuwarden heeft iets ongelukkigs met torens.

Meestal vind ik de panden en kantoortorens van Abe Bonnema (1926-2001) niet altijd zo mooi. Ze zijn me veel te strak en te kaal en te hoekig. Maar op een moment als dit (met die zonsondergang achter mijn rug) worden ze toch nog mooi. Overigens, lang geleden, op 18 februari 2010 heb ik ook al een foto van een kantoortoren van Abe Bonnema op mijn blogsite geplaatst. De titel van dat blogstukje luidde: Rotterdams bouwwerk van een Friese architect. Het betrof het pand de Delftse Poort uit 1990, 150 meter hoog en staande aan de oostkant van het Stationsplein in het centrum van Rotterdam. Dat pand is van het verzekeringsbedrijf Nationale Nederlanden. Overigens is het stationsplein dat op die foto (uit 2004) is te zien momenteel totaal veranderd. Dat heeft te maken met de sloop van het oude NS-station uit de jaren 50 en de nieuwbouw van het nieuwe NS-station. Maar dat is een ander verhaal.

Donar in Leeuwarden

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

Op de hieronder staande foto zien jullie het Fryslanhus op het adres Achter de Hoven nr 23 te Leeuwarden. Boven op het dak zien jullie de Germaanse god Donar die klaar staat om met zijn hamer Mjollnir een trol of een reus of een ander monster de hersens in te slaan. De eerste bliksemschichten spatten er al vanaf. De bokken die zijn kar trekken, kijken mee over de dakrand. Donar - of Thor - was voor de boeren de beschermer tegen allerlei monsters en ander onheil. Hij was een vrolijke drinkebroer en een veelvraat volgens de Germaanse mythen. Maar dat vonden de Germaanse boeren niet erg. Naar hem is de donderdag vernoemd. Hij was ook een belangrijke god bij de Vikingen en Noormannen. Over de Vikingen heb ik de afgelopen tijd al vaker geblogd. Op 28 juli 2012 vanwege de tentoonstelling in het Drents Museum te Assen, vervolgens op 14 oktober 2012 over de Noormannenpoortjes in de Friese kerkjes uit de 12-e (!) eeuw, en daarna op 25 oktober 2012 over de grote kei in het centrum van Utrecht met daarop een in 1936 gecopieerde tekst van koning Harald Blauwtand.

Helaas is - net als de kei in Utrecht - ook dit beeld recent. Zeer recent zelfs. Het is gemaakt door de beeldhouwer Hans Mes, die in 1950 te Utrecht is geboren, maar in Groningen woont en werkt. Het beeld werd onthuld op 25 juni 2008. 's Avonds, als het donker is, is de bliksemflits die van de hamer Mjollnir afspat, verlicht. Het Fryslanhus was vroeger een meisjes-HBS en werd later omgevormd tot een Stedelijke Scholengemeenschap voor HAVO en Atheneum. Sinds een aantal jaren is het pand tegenwoordig in gebruik als Academie voor Popcultuur in Friesland, ehh Fryslan (voor de Fries-zinnige lezers van mijn blog).

Geboortehuis van Titia Bergsma in Leeuwarden

Hallo bloglezers,

Dit blogstukje is een kort vervolg op mijn blogbericht over Amersfoort van 20 oktober 2012. Daarin vertelde ik over een tentoonstelling in het Museum Flehite te Amersfoort, over landgoederen rond Amersfoort, waaronder Birkhoven. Daar had - na zijn terugkeer uit Japan in 1824 - de voormalige opperkoopman van Decima Jan Cock Blomhoff (1779-1853) gewoond met zijn tweede echtgenote Maria Adriana van Breugel (met wie hij in 1827 was getrouwd). Daarvoor was hij in 1815 getrouwd geweest met Titia Bergsma (1786-1821). Zij was de eerste westerse vrouw in Japan. Daar vertelde ik al over in mijn blogbericht over Amersfoort van 20 oktober 2012. Titia Bergsma was geboren in Leeuwarden op het adres Nieuwstad nr 51. Het pand staat aan de noordkant van de Nieuwstad, in de volksmond ook wel bekend als de stille kant van de Nieuwstad. Dat pand ziet u op de hier onder staande foto. Het is het pand met de twee lantarens aan de gevel, staande precies tussen die twee bomen, getooid in gele herfstkleuren. Aan de gevel hangt tegenwoordig een informatiepaneel met een Japanse afbeelding van Titia Bergsma.

Ingang van het Julianapark in Leeuwarden

Hallo bloglezers,

Iedere keer als ik van mijn huis in Leeuwarden-Zuid op weg ga naar het NS-station voor een dagtocht het land in, fiets ik door de Pieter Lastmanstraat en passeer ik onderweg het Julianapark. Ik heb al eerder over dit park geblogd, namelijk op 16 februari 2012 met daarbij geplaatst een fraaie winterse foto met veel ijs en sneeuw. En later opnieuw op 13 mei 2012 met daarbij toegevoegd een fraaie zomerse foto met alle bomen en struiken in het groen. Toen stond daar in die vijver nog een vrij simpele fontein. Een maand geleden - op 11 september 2012 - is die vervangen door een groot roodkleurig kunstwerk in de vorm van een 4 meter hoge paraplu, ontworpen door de kunstenaars Xandra de Vries en Walter Baas. Die twee genoemde foto's met winter- en zomer-tafereel waren twee mooie tijdsprong-foto's. Of op zijn Engels: time-lapse-foto's.

Ik kan het niet laten, hier volgt even een kort geschiedenislesje: De eerste plannen voor het Julianapark werden al in de jaren 1920 door de gemeenteraad van Huizum gemaakt. Het dorp Huizum was toen nog geen deel van de stad Leeuwarden. Het park werd in de jaren 1930 aangelegd als werklozenproject voor de werklozen in Huizum. Er was toen ook een economische crisis gaande, net als nu in 2012. Het Julianapark park kwam klaar in 1942. Dat was tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Voor de Duitse bezetter was de naam van dat park een probleem; alle namen die gelieerd waren aan de koninklijke familie van Oranje-Nassau waren verboden verklaard. Daarom mocht het toen geen Julianapark heten. Ondertussen waren er al twee steenplaten gemaakt met daarop de naam van het park. Maar die mochten vanwege die naam niet geplaatst worden en verdwenen dus in de opslag. In 1944 werd Huizum onder druk van de Duitse bezetter aan de gemeente Leeuwarden toegevoegd. Daarmee kreeg Leeuwarden het ook in Huizum voor het zeggen. Dat speelt nog steeds een rol in de frictie tussen het vroegere dorp Huizum en de groeiende stad Leeuwarden. Met het eind van de Tweede Wereldoorlog in mei 1945, kreeg het park alsnog de naam Julianapark. Maar de twee steenplaten waren door alle ambtelijke geharrewar ondertussen zoekgeraakt. Ik herinner me dat pas ergens tussen de jaren 1978 en 1983 die twee steenplaten alsnog werden teruggevonden, ver weggestopt in een of ander ambtelijk depot. Ze werden na het terugvinden alsnog geplaatst in de in 1942 gemetselde zuiltjes bij de oostelijke ingang van het Julianapark. In welk jaar dat precies gebeurd was, weet ik helaas niet meer. Mocht iemand dat weten, dan kan hij dat in een reactie aan dit blogbericht toevoegen.
Op de hier onder staande foto is de oostelijke ingang van het Julianapark in de Pieter Lastmanstraat te zien. Ter weerszijden zijn de gemetselde zuiltjes te zien met daarin de zwarte stenen platen die vanaf 1942 in de ambtelijke opslag zijn verdwenen en rond 1978-1983 weer werden teruggevonden en alsnog geplaatst. In de verte is de vijver met het nieuwe rode kunstwerk - waar ik het hierboven al over had - te zien. Wilt u de foto wat beter bekijken, klik er dan op om de vergroting te zien.

Het nieuwe Provinciehuis van Friesland in Leeuwarden

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

Een week geleden ben ik in het Provinciehuis van Friesland te Leeuwarden geweest. Correctie, het is: Provinsjehus (fan Fryslan). zo staat het boven de oude ingang van het oude pand met de 2 pilasters langs de gevel. Het provinciale kantorencomplex was de afgelopen 3 jaren grondig verbouwd en uitgebreid met een enorme kantoortoren. Die kantoortoren ziet er uit als een enorm vergrote versie van een stinstoren, zoals er nog eentje in Veenwouden staat. Verder staan er twee kleine glazen torentjes boven op het dak vanwaaruit je ongetwijfeld een spectaculair uitzicht hebt over de hele provincie Friesland. Om de een of andere reden associeer ik die twee torentjes met Odins Zetel, de uitkijktoren van Odin vlak naast zijn Walhalla (zijn hemels paleis waar hij de helden verzamelt), vanwaaruit hij de hele wereld in de gaten houdt. Maar op de Open Dag van het vernieuwde Provinsjehus (op 12 mei 2012) waren die glazen torentjes niet toegankelijk: veel te warm, vooral als de Zon er op staat te schijnen.

Het Provinsjehus bestaat uit een nieuw gebouwd deel en een oud gedeelte. Voor 1570 was het oude gedeelte van het hele complex in bezit van het Sint Nicolaasklooster te Bergum en diende het als ambtswoning voor de abt van dat klooster. In 1570 werd in Leeuwarden voor het eerst een bisschop ge-installeerd. Dat was naar aanleiding van de nieuwe kerkorde van 1559 die de toenmalige paus had voorbereid en afgekondigd in samenwerking met koning Philips II van Spanje. In de Nederlanden (zeg maar de toenmalige Benelux) was men niet blij met deze centralisatie van de macht, want het betekende meer bemoeizucht vanuit Spanje met de plaatselijke gang van zaken, die duidelijk anders was dan die in Spanje. Die centralistische bemoeizucht was een van de redenen voor de 80-jarige oorlog. Bisschop Cunerus Petri was bisschop van Leeuwarden van 1570 tot aan de Reformatie in Friesland in 1580. Als woning kreeg hij de ambtswoning van de abt van het Sint Nicolaasklooster te Bergum.
In 1580 vond het Verraad van Rennenberg plaats. In Leeuwarden faalde de staatsgreep van de pro-Spaanse stadhouder Rennenberg, maar in Groningen-stad slaagde hij wel. Als gevolg daarvan ontstond er een 14 jaar lang durende oorlog tussen Groningen-stad en Friesland. Over Rennenberg, zijn verraad, en die 14 jaar lang durende oorlog tussen Groningen-stad en Friesland blogde ik al op 8 mei 2011 (over mijn Dag naar Steenwijk). Tevens werd in 1580 in Leeuwarden de Reformatie doorgevoerd en werden alle Rooms-Katholieke geestelijken de stad uit gejaagd. Verder werden alle Rooms-Katholieke gebouwen in beslag genomen, de kerken werden omgeturnd in Gereformeerde kerkgebouwen en de kloosters in gebruik genomen voor burgerlijke doeleinden. Zo werd het voormalige paleisje van bisschop Cunerus Petri in gebruik genomen door de provinciale vertegenwoordigers van Friesland. In 1784 vond er een grote verbouwing plaats, waarbij het oude gedeelte van het Provinsjehus de huidige, nu nog bestaande gevel met de 2 pilasters, bekroond met de gelede fronton met wapen hoog in de gevel, kreeg. In 1895 werd een nieuwe Statenzaal in gebruik genomen, die achter dit oude Provinsjehus werd gebouwd. Deze zaal was ontworpen door rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst. Het is een opvallende zaal, geheel in de toen heel erg in de mode zijnde Neo-Gotische stijl ingericht, met op de oostwand 4 taferelen geschilderd, met belangrijke momenten uit de Friese geschiedenis. Het plafond is verdeeld in 72 vakken, met in elk vak een wapenschild van een Friese adellijke familie. Blijkbaar werkte de bouw en de Neo-Gotische inrichting van deze zaal zeer inspirerend, want Overijssel heeft rond 1900 net zo'n zaal laten bouwen (dat nu onderdeel is van de Openbare Bibliotheek Zwolle). Daarvan staat een foto bij mijn blogbericht van 23 september 2011, toen ik op de Open Monumentendag 2011 in Zwolle ben geweest. En ook Drenthe heeft net zo'n zaal, dat nu onderdeel is van het Drents Museum.

De volgende verbouwing van het Provinsjehus vond pas plaats in 1970, met een uitbreiding van het complex in westelijke richting. In de periode 1980-1985 vond een volgende verbouwing en uitbreiding plaats, die nog grootschaliger en ingrijpender was dan die van 10 jaar eerder. In 2009 begon een derde grootschalige en zeer grondige verbouwing van het hele complex, waarbij een groot gedeelte werd gesloopt en volledig opnieuw werd opgebouwd. Dit jaar is deze renovatie afgerond met deze Open Dag op 12 mei 2012. Hieronder volgt een kleine selectie van foto's die ik die dag heb gemaakt. De eerste foto is de voorgevel van het Provinsjehus aan de Tweebaksmarkt met rechts het oude gedeelte en links de nieuwbouw met de grote stins-achtige kantoortoren. De tweede foto is die van de oostwand van de Statenzaal. De 4 muurschilderingen zijn duidelijk te zien. En alle bezoekers  mochten gewoon in de bankjes van de vertegenwoordigers gaan zitten. De derde foto is genomen vanaf de bovenste etage van de kantoortoren, net onder het grote dak. De Achmeatoren is duidelijk herkenbaar, evenals de koepel van de Friesland Bank.