Herdenking bombardement Rotterdam, met internettip

Hallo ge-interesseerde blogvolgers,

Op 14 mei vindt in Rotterdam zoals gebruikelijk, weer de herdenking plaats van het Duitse Bombardement op de binnenstad van Rotterdam 73 jaar geleden. Daar verwees ik al naar in mijn blogstukje van 1 mei 2013 over mijn lange weekend in Rotterdam halverwege april. Sommige lezers waren nogal onder de indruk van dat blogstukje.

Voor meer informatie over het Bombardement van 14 mei 1940 en Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog, zijn dit twee interessante en informatieve sites: www.brandgrens.nl  en www.ovmrotterdam.nl . De eerste site gaat vooral over het Bombardement van 14 mei 1940, en tot hoever de brand heeft gewoed. Daarbij vielen er rond de 850 doden en werden circa 30.000 panden verwoest, waarbij rond de 80.000 mensen dakloos werden. Ter vergelijking: dat waren dus meer daklozen dan Leeuwarden in 1940 aan inwoners had. Ik denk niet dat veel Leeuwarders dat weten. Daarnaast is op deze site ook informatie te vinden over het Vergeten Bombardement van 31 maart 1943 (uitgevoerd door Amerikaanse (!) bommenwerpers) waarbij circa 400 doden bij vielen, en ook over de beruchte razzia van november 1944 (waarbij rond de 50.000 mannen werden opgepakt en afgevoerd), en verder ook over de Hongerwinter (waarbij enkele duizenden doden door vielen, ondanks het weinige voedsel dat vanuit Friesland naar de Randstad werd gestuurd). De tweede site is die van het Oorlogs en Verzets Museum Rotterdam, met - natuurlijk - tentoonstellingen en tijdelijke exposities over Rotterdam gedurende de Mei-oorlog van 1940 en de bezetting gedurende de rest van de oorlog.

Overigens, de film Het Bombardement heb ik nog niet gezien. Maar als ik hem zou zien, denk ik dat ik er veel te kritisch naar zal kijken.

De foto van het volkomen kale centrum is trouwens gemaakt in 1946, nadat alle puin was geruimd en alle nog overeind staande ruines waren gesloopt en verwijderd. Zoals jullie zien, was dat een enorme vlakte. Mijn vader heeft weleens verteld dat je vanaf het stationsplein (voor het huidige Rotterdam CS) helemaal tot aan de rivier kon kijken. Als je nu het station uitloopt, kijk je tegen enorme kantoortorens aan; je waant je bijna in New York. Dat is dus een aanzienlijk, bijna hallucinerend verschil met wat er op deze foto te zien is.

Toen de bekende kunstenaar Zadkine in 1946 onderweg was naar een vriend in Nederland, reed hij per trein over het luchtspoor (de dikke zwarte lijn vanaf de rivier die achter de Sint Laurenskerk langs loopt) dwars door het kale centrum. Dat kale centrum maakte op hem zo'n verpletterende indruk, dat het - toen hij in 1953 de opdracht kreeg - hem inspireerde tot het bekende standbeeld Stad zonder Hart. Dat standbeeld is te zien op de foto hieronder, die ik in september 2009 heb gemaakt.

Langs de spoorlijn van Leeuwarden naar Groningen staat de Hilmahuister molen

Hallo bloglezers,

Al meer dan 15 jaar reis ik zeer regelmatig naar Groningen. Dat is al gauw zo'n een a twee keer, soms drie keer per week. Onderweg, tussen Buitenpost en Grijpskerk, zie ik dan altijd vanuit de trein (aan de noordkant van de spoorlijn) de Hilmahuister molen staan. Hij is daar in 1868 gebouwd om de polder zuidelijk van het dorp Visvliet droog te malen. In 1956 is er een motor in het gebouw geplaatst. Maar in 2005 is de hele molen grondig gerestaureerd en is de motor verwijderd. Deze informatie heb ik trouwens gevonden in de Wikipedia. Ik sta er soms versteld van hoeveel wetenswaardigheden je daarin kunt vinden.

Afgelopen 22 januari 2013 reed ik er weer langs per trein. Toen heb ik de eerste foto die hieronder staat, gemaakt. Op 23 maart nam ik de tweede foto. Toen was de sneeuw gesmolten, al zie je in de sloot nog achtergebleven ijsranden zitten. Alleen ziet het gras er nog geel uit. En op 27 april nam ik de derde foto; toen was het gras vers en groen, stak het gele riet zichtbaar af tegen het groene gras,  en was de lucht zomers blauw met wat wolken.

Het is helaas aan de foto's te zien dat ik ze vanuit de rijdende trein heb genomen. Want het riet en de paar boompjes op de voorgrond zijn door de rijsnelheid van de trein vervaagd. En soms is een weerspiegeling in de ruit evenmin te vermijden. Het zij zo. Maar ik wilde jullie deze tijdsprong-foto's niet onthouden.

Lang weekend in Rotterdam

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

Van het kleine gehucht naar de grote stad. Een week na mijn fietstocht naar Tsjerkebuorren, reisde ik per trein naar Rotterdam voor een lang weekend aldaar. Diezelfde vrijdagmiddag dat ik aankwam in het tweede huisje van mijn ouders in Rotterdam-Zuid, haalde ik natuurlijk boodschappen en daarna maakte ik een klein ritje per tram naar de Breeplein. Dat kruispunt - ook op Zuid - ken ik al tientallen jaren lang. In de jaren 70 stapte ik daar vaak met mijn grootouders op de bus naar Papendrecht, waar mijn oom en tante wonen. Maar deze keer liet ik het bij een rondwandeling op dit verkeersknooppunt. Daar staan tegenover elkaar twee kerken. De ene is een Rooms-Katholieke kerk. De andere een Gereformeerde kerk uit 1931. Die laatste had mijn bijzondere interesse. En die is dan ook te zien op foto 1 hier onderaan dit blogbericht. In dat kerkgebouw zijn tijdens de mei-dagen van 1940 de patienten van het Zuiderziekenhuis ondergebracht. Het Zuiderziekenhuis lag toen namelijk te dicht bij de frontlinie. Er werd hevig gevochten om het vliegveld Waalhaven. De Duitsers veroverden het met behulp van parachutisten, waarna de Nederlanders regelmatig mislukte bombardementsmissies uitvoerden en later met kanonnen vanuit het Kralingse bos het vliegveld bestookten. Onderwijl rukten Duitse soldaten op door de woonwijken naar de Maasbruggen, met als gevolg hier en daar straatgevechten; vooral op het Afrikaanderplein werd hevig gevochten en fel heen en weer geschoten. Daarom waren de patienten uit het Zuiderziekenhuis weggehaald en ondergebracht in de Breepleinkerk. En daarom was er op de voorgevel een wit kruis geschilderd met ernaast het woord HOSPITAAL. De verf is vervaagd, maar de vlag en het woord zie je nog steeds. Dat zie je op foto 2. Maar dat was niet alles. Vanaf 1942 hebben er twee Joodse gezinnen in deze kerk ondergedoken gezeten. Zij hebben de oorlog wel overleefd, al had dat aan het eind van de oorlog maar een haartje gescheeld. In april 1945 voerden de Duitsers onverwachts een overval op de kerk uit omdat ze op zoek waren naar wapens van het verzet. Die werden niet gevonden en dus vertrokken de Duitsers weer, zonder te weten dat er ook Joden in twee kamertjes achter het orgel verstopt zaten. Meer hierover kunt u nalezen in het Rotterdams Jaarboekje van 2008.

De volgende dag ging ik naar een bijeenkomst van de Nederlandse Genealogische Vereniging afdeling Rotterdam. Daar was het me dit weekend om te doen geweest. Na de ledenvergadering hield een medewerkster van het Centraal Bureau voor Genealogie een lezing met als thema, dat nog lang niet alles te vinden is op internet, en dat er in vele archieven zelfs nog een heleboel onbekende documenten en archiefstukken verborgen liggen. Dat demonstreerde ze aan de hand van enkele voorbeelden van verschillende archiefdiensten verspreid over het hele land. Heel interessant. Overigens was dit al mijn tweede keer op een bijeenkomst van deze NGV-afdeling. Op 8 februari 2012 blogde ik al over mijn eerste keer bij de NGV afdeling Rotterdam.
Na afloop nam ik de tram naar het Wilhelminaplein. Van daar af heb je een mooi uitzicht op de rivier de Nieuwe Maas, het Noorder Eiland en de Erasmusbrug. Eerst maakte ik een kleine wandeling naar het monument genaamd Loods 24. Dat bestaat uit een stukje betonmuur, zoals te zien is op foto 3.  Juist in de week voorafgaand aan mijn weekend in Rotterdam, was het monument uitgebreid met een monument voor de Joodse kinderen die via Loods 24 naar de KZ-Lagers zijn afgevoerd. Daarvan is juist een stukje op de foto te zien. Er lagen opvallend veel steentjes op en onder dit monument, bestaand uit een langgerekt paneel met daarop alle namen van alle kinderen met hun leeftijden. Aangrijpend. Het muurtje zelf is het laatste overgebleven stukje muur dat hier om het haventerrein stond. Op dat terrein, achter die muur stonden diverse loodsen, waaronder Loods 24. Dat was de loods waar de Joden uit Rotterdam en de wijde omgeving zich moesten melden voor transport naar Westerbork, en verder ... Het was heel geniepig, want dit haventerrein lag ver van alle woonwijken af, zodat geen enkele brave burger kon zien wat de Duitsers daar uitvraten met die Joden.
Hierna wandelde ik de Wilhelminapier op naar Hotel New York om daar eens lekker te dineren. Dat pand was vroeger het kantoor van de Holland Amerika Lijn (= HAL). In dit kantoorpand, op de begane grond, aan de Rijnhavenkant, werkte vroeger mijn opa. Op foto 4 ziet u het vroegere HAL-kantoor temidden van de moderne woon- en kantoor-torens. Wat zal wijlen mijn opa verbaasd zijn als hij even kon zien hoe de Wilhelminapier er nu uit ziet. Over de HAL blogde ik al eerder, namelijk op 24 maart 2013, over de tentoonstelling over de de Nederlanders aan boord van de Titanic, in het Noordelijk Scheepvaartmuseum te Groningen. En inderdaad, hier was ook de kade waar (aan de Nieuw Maas-kant) de Statendam III lag, toen de oorlog op 10 mei 1940 uitbrak. Daarover vertelde ik ook in mijn blogbericht over de Titanic. Naast het hotel, zit er ook een restaurant in. Daar was het zoals gebruikelijk zeer, zeer druk. Dat was het 20 jaar geleden ook al, toen het hotel-restaurant net was geopend. Het blijft een enorme magneet voor bezoekers. Je hebt van hier af een spectaculair weids uitzicht over de rivier en de stad op de noordoever.
Nadat ik mijn maaltijd op had, rekende ik af en wandelde weer terug. Vervolgens sloeg ik linksaf en wandelde over de Erasmusbrug naar de noordoever. Onderwijl maakte ik een paar foto's van de Wilhelminakade vanaf de brug. Daar lag een opvallend nieuw baggerschip van het baggerbedrijf Van Oord, genaamd Artemis. Dat is te zien op foto 5. Op de noordoever van de Nieuwe Maas gekomen, liep ik naar het monument voor de gevallenen ter zee, de Boeg, dat te zien is op foto 6. In mijn blogstukje over premier De Geer van 11 januari 2013 vertelde ik al over de circa 850 vrachtschepen die in mei 1940 buitengaats waren en door de regering in Ballingschap te Londen onder de krijgstucht werden geplaatst. Uiteindelijk zijn er rond de 500 schepen getorpedeerd of op mijnen gevaren of op andere wijze door oorlogsgeweld verloren gegaan. En van de circa 18.500 man zijn er rond de 3600 bij de uitoefening van hun taak ter zee gesneuveld. Ex-premier De Geer zat in Londen, maar deserteerde en keerde terug naar Nederland. Maar desertie hoorden die zeelui niet in hun hoofd te halen. Dan konden ze op een zware straf rekenen. Daarom is de desertie van De Geer niet uit te leggen, laat staan goed te praten.
Inderdaad, je komt de Tweede Wereldoorlog regelmatig tegen in Rotterdam. Op wat voor manier dan ook. De stad is er zwaar door geraakt, en niet alleen door dat ene bombardement dat op de komende 14 mei weer zal worden herdacht. En ook niet alleen door de strijd om de Maasbruggen, waarover ik al vaker heb geblogd, onder andere op 13 mei 2012 en 24 december 2011. Hierna nam ik de tram terug naar huis.

Op de derde dag nam ik vanaf het NS-station Rotterdam-Lombardijen de trein naar Zwijndrecht. Het was ook de dag van de Marathon van Rotterdam. Ik zag de renners door de tunnel onder station Lombardijen lopen, met veel belangstellenden langs de kant van de weg, die de hardlopers aanmoedigden. Achteraf heb ik gehoord dat een collega van mijn werk eraan heeft meegedaan. Maar de Marathon had mijn belangstelling niet. Zwijndrecht had op deze dag mijn belangstelling. Het is een groot en belangrijk dorp een eind zuidelijk van Rotterdam, gelegen aan de rivier de Oude Maas, recht tegenover Dordrecht. Eeuwenlang had je in Zwijndrecht de grote tuinderijen. Om die reden was Zwijndrecht bekend als de moestuin voor Dordrecht, en Rotterdam. Eind 19-e eeuw kwam daar  industriele bedrijvigheid bij, zoals onder andere de rijstpellerij Euryza, de fabriek van margarineproducent Van den Bergh en Jurgens (nu: Unilever), het sleepbootbedrijf Broedertrouw, en nog een hele reeks bedrijven en fabrieken. In Zwijndrecht aangekomen, wandelde ik eerst langs de waterkant om te genieten van het uitzicht over de rivier de Oude Maas, met aan de overkant Dordrecht met de Grote kerk met zijn markante toren, de grote spoorbrug, en de laat-Middeleeuwse Groothoofdpoort. Op foto 7 ziet u het weidse uitzicht over de Oude Maas, met in de verte de grote spoorbrug en helemaal links de Grote Kerk van Dordrecht. In die Grote Kerk in Dordrecht is 4 jaar geleden een tentoonstelling geweest over de roemruchte kerkhervormer Johannes Calvijn. Daar ben ik toen naar toe geweest. Het was in 2009 namelijk precies 500 jaar geleden dat hij was geboren in Noyon in Noord-Frankrijk. Nadat ik toen de tentoonstelling had bekeken, liep ik over de Dordtse  oever van deze zelfde rivier met uitzicht op Zwijndrecht. Nu, in 2013, wandelde ik aan de Zwijndrechtse kant. Daarna liep ik naar het museum De Vergulde Swaen. Dat pand ziet u op foto 8. Daarop ziet u links het geheel witgeschilderde pand dat onder aan de dijk staat, en ooit een herberg was geweest. Als je de dijk overstak, kwam je vroeger bij de Veerhaven uit, waar je met de veerpont naar Dordrecht kon oversteken. De Vergulde Swaen is een interessant museum, beter te omschrijven als een oudheidkamer waarin allerlei spullen van boeren, burgers en plaatselijke bedrijven uit de Zwijndrechtse Waard tentoongesteld staan. Meer over dit museum en regionale geschiedenis is te vinden op de site www.swaen.org . Nadat ik in dat museum was uitgekeken, wandelde ik verder rond in het dorp, bekeek de Oude Kerk die uit de 17-e eeuw stamde en in later eeuwen opvallend was uitgebreid, en wandelde langs het opvallende Gemeentehuis (gebouwd in 1933) terug naar het station.

Op de vierde dag nam ik de trein terug naar huis, naar Leeuwarden. Wat is Leeuwarden dan een kleine stad, vergeleken met de agglomeratie Rotterdam.

Fietstocht naar Tsjerkebuorren

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

Het is alweer twee weken geleden dat ik een fietstocht vanuit Leeuwarden naar het gehucht Tsjerkebuorren heb gemaakt. Het was die dag prachtig zonnig weer met een lichte wind. Ik ben vanuit Leeuwarden langs Werpsterhoek (waar hard wordt gewerkt aan de Haak om Leeuwarden, zoals te zien is op foto 1), Weidum (o.a. bekend om zijn grote windmotor oostelijk van het dorp, die te zien is op foto 2), Jorwerd (bekend gemaakt door het boek van Geert Mak "hoe god verdween uit Jorwerd"), en Mantgum, naar het gehucht Tsjerkebuorren gefietst. Dit gehucht ligt tussen Mantgum en Oosterwierum aan een doodlopende zijweg. Het bestaat uit het restant van een grotendeels afgegraven terp met daarop een eenzame kerktoren midden op een begraafplaats, omringd door enkele boerderijen. Dat is te zien op foto 3. Ooit stond er een 12-e eeuwse kerk op de grote terp, maar die is in 1903 afgebroken. Eigenlijk zonde. Alleen de toren is blijven staan. Ik had die toren de afgelopen paar jaren al vaker gezien vanuit de trein, als ik de afgelopen jaren weer eens een dagtocht maakte naar Sneek, Workum, Hindeloopen of Stavoren. Het leek me wel een fascinerende lokatie voor een paar opvallende sfeerfoto's. Dat zijn de foto's 4, 5, 6 en 7 die ik hieronder heb bijgevoegd.

Titanic-tentoonstelling in Groningen

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

In Februari 2013 ben ik in Groningen naar het Noordelijk Scheepvaartmuseum geweest. Daar was een tentoonstelling over Nederlanders aan boord van de Titanic. Onder aan dit blogbericht ziet u op foto 1 de hoofdingang van het scheepvaartmuseum. Helaas, jammer voor de ge-interesseerden: de tentoonstelling is nu (eind maart 2013) al lang afgelopen. Desondanks wil ik er toch even een blogstukje aan wijden.

Het verhaal over het reusachtige passagiersschip de Titanic van de White Star Line is algemeen bekend: het 269 meter lange, luxueus ingerichte schip begon op 10 april 1912 aan haar maidenvoyage en voer gelijk al op 14 april 1912 tegen een ijsberg aan en zonk, waarbij circa 1500 opvarenden verdronken in het ijzig koude water van de Atlantische oceaan. Deze ramp vormde de inspiratie voor een tiental films waaronder: A Night to remember, uit 1958 dat gebaseerd is op het boek van Walter Lord, en: Titanic, de bekende film van James Cameron uit 1997. Wat tientallen jaren lang minder bekend was, was dat er 3 Nederlanders aan boord waren. Ze zijn alledrie omgekomen.

Om te beginnen was dat de zo goed als onbekende Wessel van der Brugge. Hij was in 1873 geboren te Delfshaven en werkte als stoker onder in het schip in het ketelruim. Niet bepaald fris en licht werk. Eerder zwaar en smerig: steenkolen scheppen en in de stookketels van de stoommachines van de Titanic werpen. En waarschijnlijk nog onderbetaald werk ook. Desondanks is het wel cruciaal belangrijk werk. Zonder stokers en machinisten kan geen enkel stoomschip varen. Zijn zuster woonde in Amsterdam en wist absoluut niet waar haar broer ergens in de wereld rondhing. Pas een half jaar na de ondergang van de Titanic kreeg ze plotseling de politie aan de deur die het haar meedeelde. Wat zal ze verbijsterd zijn geweest. Over hem was op de tentoonstelling eigenlijk niet veel te zien. Hoogstens was er een (waarschijnlijke) kinderfoto van hem te zien, en was er een simpele reconstructie gemaakt van de werkruimte onder in het schip met de stookketels en stoommachines.

De tweede was Hendrik ( Hennie) Bolhuis. Hij was kok aan boord van de Titanic en was geboren in 1884 in Wittewierum, een dorp in de provincie Groningen. Zijn ouders waren in 1888 naar Groningen-stad verhuisd. Hij werd kok en werkte in verscheidene restaurants in Europa. Hij leidde een zwierig en avontuurlijk leven. In 1912 besloot hij als kok aan te monsteren op de Titanic. Hij besloot zijn reiskoffer in Southsampton achter te laten. Die zou hij op de reis terug wel ophalen. Zoals bekend, is dat nooit gebeurd. Die is achteraf naar zijn broer in Groningen teruggestuurd. Zijn reiskoffer was op deze tentoonstelling te zien, tesamen met zijn wandelstok (zie foto 3) evenals zijn kookboek en enkele portretfoto's van hem. Verder was er een (wel erg gestileerde) gereconstrueerde scheepskeuken te zien, waarop zijn kookboek onder een rechthoekig glaskoepeltje lag (zie foto 2). Pas na zo'n 3 maanden kreeg zijn broer in Groningen-stad te horen dat Hennie Bolhuis was omgekomen bij de ondergang van de Titanic. Curieus is dat ik op mijn werk bij de Bibliotheekservice Fryslan een collega op de afdeling ICT heb die ook Bolhuis heet. Zeer waarschijnlijk is hij familie van de kok van de Titanic.

De derde Nederlander is voor mij extra interessant. Dat was Jonkheer Johan George Reuchlin, die als eerste klas-passagier aan boord was, ongetwijfeld op uitnodiging van de heer Bruce Ismay (1862-1937), de directeur van de White Star Line. Reuchlin was namelijk directeur van de Holland Amerika Lijn (=HAL) en in die zin de concurrent van de White Star Line. Reuchlin was in 1874 geboren te Rotterdam.
De directie van de Holland Amerika Lijn had ook belangstelling voor grote en nieuwe passagiersschepen. Daarom was hij aan boord om te zien hoe het er allemaal aan boord uitzag en hoe alles was geregeld. De Titanic was namelijk een geheel nieuw type passagiersschip van een geheel nieuwe superklasse. En de HAL had wel belangstelling om ook zo'n schip te laten bouwen en in de vaart te nemen. Op deze tentoonstelling was zo'n eersteklas hut gereconstrueerd (zie foto 4). Heel curieus was dat voor een aantal eersteklas hutten aan boord van de Titanic het meubilair was gemaakt in de meubelfabriek van Mutters, gevestigd in Den Haag, zoals dus op foto 4 is te zien. Mutters had al eerder diverse HAL-schepen ingericht en gemeubileerd.
Ook de heer Reuchlin is omgekomen bij de ramp met de Titanic. Dit in tegenstelling tot Bruce Ismay, de directeur van de White Star Line. Die had dus na afloop van de ramp wat uit te leggen. Achteraf bleek ook nog dat door een beslissing van hem de Titanic veel te weinig reddingsboten had, waardoor er meer dan 1500 doden waren te betreuren.
Duurde het met de beide andere Nederlanders maanden voor hun familie was opgespoord en op de hoogte was gebracht, in het geval van Reuchlin was zijn weduwe binnen een week al op de hoogte gebracht. Daaraan merk je duidelijk het toenmalige klasseverschil.

Ik heb na mijn bezoek aan de tentoonstelling in het Scheepvaartmuseum in Groningen eens op internet gezocht en een paar documentairefilmpjes gevonden waarin een zekere George Reuchlin voorkwam. Hij was de kleinzoon van de verdronken HAL-directeur. Voordat deze tentoonstelling in het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen werd gehouden, was die al gedurende de zomer van 2012 in het Maritiem Museum te Rotterdam te bekijken geweest. Daar had Omroep Rijnmond toen een korte documentaire gefilmd, terwijl George Reuchlin rondliep op de tentoonstelling en het een en ander vertelde over de ramp met de Titanic, de HAL, en zijn omgekomen grootvader.

Ondanks de ramp met de Titanic, en ondanks dat hun directeur daarbij was verdronken, bestelde de HAL in 1912 toch een passagiersschip bij de scheepswerf Harland en Wolff, gevestigd te Belfast in Noord-Ierland, waar de Titanic ook was gebouwd. Dat werd de Statendam-II. Er was al eerder een HAL-schip met de naam Statendam geweest, vandaar de Romeinse II. In juli 1914 werd het nieuwe schip te water gelaten en verder afgebouwd. Het meubilair werd natuurlijk gemaakt bij de al eerder genoemde meubelfabriek Mutters in Den Haag. Maar in juli 1916 werd de Statendam-II in beslag genomen door de Britse overheid. Die had het nieuwe schip nodig als troepenschip, vanwege de Eerste Wereldoorlog. Daarom kreeg het een nieuwe naam, de Justicia. In juni 1918 was het schip klaar en begon aan zijn eerste proefvaart. Helaas werd het gelijk getorpedeerd door een Duitse U-boot.
Gelukkig had de HAL schadevergoeding gekregen voor het afstaan van hun spiksplinternieuwe schip. Daarom werd in 1922 een nieuw schip besteld en werd bij Harland en Wolff in Belfast de kiel gelegd voor de Statendam-III. Die werd in 1924 te water gelaten en verder afgebouwd en in 1929 door de HAL in gebruik genomen. Maar helaas, ook dit schip is door oorlogsgeweld verloren gegaan. Op 10 mei 1940 lag de Statendam-III in Rotterdam aan de Wilhelminakade op de zuidoever, toen de Duitsers ons land binnenvielen en Duitse parachutisten rond Rotterdam-Zuid landden. In de loop van die paar dagen oorlog in mei 1940 ontstond er een patstelling rond de Maasbruggen tussen de Nederlanders en de Duitsers. De Duitsers zaten op de Zuidoever van de Nieuwe Maas en de Nederlanders op de Boompjes-kade op de noordoever. Om te voorkomen dat de Duitsers mitrailleurnesten op de Statendam zouden installeren, werd het schip door de Nederlanders vanaf de Boompjes-kade in brand geschoten. Zo ging er weer een HAL-schip door oorlogsgeweld verloren.

Waarom was deze HAL-directeur voor mij extra interessant? Mijn opa van Oorschot heeft bijna 50 jaar lang bij de HAL gewerkt als administrateur. Weliswaar niet op een van de HAL-schepen, maar in het bekende HAL-kantoor op de Wilhelminakade, wat nu Hotel New York is. Of hij het verhaal over de verdronken HAL-directeur heeft gekend, weet ik niet. Ikzelf heb er toen nooit iets over gehoord.

Internettip fractals

Hallo blogvolgers,

Ik heb even een poos zeer rustig aan gedaan, maar nu ben ik weer terug. Met dit keer een stukje over fractals.

http://sprott.physics.wisc.edu/fractals.htm

Dit is een internetsite over fractals, getiteld: Sprott's Fractal Gallery. Dit is beslist een interessante site voor de rekenaars en wiskundigen onder ons. Je vindt op deze site voorbeelden van formules en plaatjes van allerlei fractal-formules met bijbehorende plaatjes, zoals de Julia-fractal-set, Lorentz-attractors, en natuurlijk de Mandelbrot-fractal. Hier is zo'n Mandelbrot-fractal-plaatje te zien.

Jaren geleden hebben wij een boek in onze - niet altijd zeer gewaardeerde - achtergrondcollectie gehad van Benoit Mandelbrot (geboren 1924 te Warschau, overleden 2010 te Cambridge, Massachusets, USA), getiteld: Fractal Geometry of Nature, uit 1982.

Zelf ben ik helemaal geen rekenwonder, maar ik vind fractals wel een fascinerend onderwerp: je ziet een plaatje met een schijnbaar willekeurige chaotische afbeelding. Bij nadere beschouwing zit er wel een zeker patroon in, maar toch blijft het een opvallend en vooral zeer ingewikkeld en zeer complex patroon, gebaseerd op een lange wiskundige formule.
Je ziet zulke patronen niet alleen in deze wiskundige plaatjes, maar ook gewoon in de natuur. Denk maar aan bladeren aan de bomen. Of aan de takken en wortels van bomen zelf. In de winter kun je die takken met hun steeds kleiner worende vertakkingen, heel goed bestuderen aan de kale bomen. Of denk aan bloemkool, met zijn stronken en vertakkingen en steeds kleinere vertakkingen. Dat maakt dit onderwerp des te fascinerender. Of denk ook aan ijskristallen, bijvoorbeeld de ijsbloemen, zoals je die 's ochtends soms ziet op de ramen na een flinke nachtvorst. De hieronder staande foto heb ik op 6 februari 2013 's ochtends gemaakt in mijn slaapkamer. Daar waren toen ijsbloemen op te zien.

Vaak wordt er in deze gevallen gesproken over de chaostheorie. Maar met de fractalformules die je op deze site tegenkomt, lijkt me dat niet helemaal aan de orde. In de plaatjes gebaseerd op de verschillende fractal-formules, kom je toch wel een of ander patroon in de schijnbare chaos tegen. Er is wel nadrukkelijk sprake van een onoverzichtelijke chaos, als het over processen als het weer en vooral het klimaat gaat. Dat is een absoluut chaotisch proces waarin veel te veel bekende en vooral nog veel meer onbekende factoren een rol spelen en invloed uitoefenen. Teveel om in 1 wiskundige formule te vangen. Maar daarmee begin ik weer over een stokpaardje waar ik al vaker over heb geblogd: de niet-bestaande opwarming van de Aarde. Dat terzijde.

Verder staat op de bovengenoemde site dagelijks een andere fractal afgebeeld. Kortom, de moeite van het bekijken waard.

NGV-lezing over premier de Geer

Hallo ge-interesseerde bloglezers,

Vorig jaar op zaterdag 15 december 2012 ben ik naar een bijeenkomst geweest van de NGV (= Nederlandse Genealogische Vereniging), de club stamboomonderzoekers waar ik lid van ben. Daar werd die dag een lezing gegeven door de heer P.F. Visser over Jonkheer Dirk Jan de Geer, de laatste vooroorlogse premier van Nederland. Dirk Jan de Geer was in 1870 geboren te Groningen en overleden in 1960 te Soest. Hij was een verre nazaat van Louis de Geer (1587-1652), de roemruchte, uitgekookte zakenman, wapenhandelaar en geldschieter van de Zweedse regering gedurende de 17-e eeuw. Hij had kapitalen verdiend in de wapenhandel tijdens de verwoestende 30-jarige oorlog (van 1618 tot 1648) in het Duitse Reich. Als beloning verhief de koning van Zweden hem in de adelstand.
Daarbij vergeleken maakte zijn nazaat Dirk Jan de Geer - volgens de lezing van de heer Visser - op mij een wereldvreemde indruk. En dan ben ik nog heel neutraal.

Zijn vooroorlogse politieke loopbaan verliep vrij gebruikelijk. Hij begon als Tweede kamerlid voor de CHU (= Christen Historische Unie, een van de 3 partijen die rond 1980 is opgegaan in het huidige CDA), werd rond 1920-1921 burgemeester van Arnhem (een functie die hij - heel opvallend, volgens meneer Visser - niet ambieerde), was een opvallend lange periode minister van Financien (zijn lievelings-departement en -vakgebied), en vanaf augustus 1939 premier (ook een functie die hij evenmin wilde, maar waar hij toch min of meer toe gedwongen werd door zijn politieke collega's en koningin Wilhelmina). In die leidinggevende functie begon zijn wereldvreemdheid pas echt op te vallen. In Augustus 1939 namen de spanningen in Europa toe. Hitler dreigde met oorlog tegen Polen vanwege Dantzig (het huidige Gdansk). Alle omringende landen in Europa vonden de situatie alarmerend genoeg en mobiliseerden hun leger. Maar premier Dirk Jan de Geer vond het helemaal niet nodig. Uiteindelijk gaf hij onder druk van de andere ministers en de legertop toe en besloot tot mobilisatie van het Nederlandse leger. Daarna kondigde hij doodleuk aan op vakantie te willen gaan. Dat schokte de politici al. Maar de bestemming deed hen pas echt achteroverslaan van verbijstering: meneer wilde naar het Zwarte Woud in Duitsland! Het land van de aanstaande vijand!
Opvallend was dat het publiek in de zaal ook paf stond (al zaten ze allemaal) van verbazing. Iemand merkte later op dat familie van hem rond diezelfde tijd op vakantie was in Noord-Brabant, en op aandringen van thuisblijvers toen al terugkeerde naar Friesland. Die hadden duidelijk een betere kijk op de toenmalige situatie dan premier de Geer.
Op 10 mei 1940 viel Duitsland aan. Via Belgie, Nederland en Luxemburg rukte het Duitse leger op, versloeg zijn tegenstanders en stoof door, Frankrijk in en versloeg ook daar de Franse verdediging en verjoeg het Britse leger van het Europese vasteland bij Duinkerken. Ondertussen was de Nederlandse regering naar Londen gevlucht. Vandaaruit probeerden de ministers en koningin Wilhelmina hun draai opnieuw te vinden, en met uitzendingen via Radio Oranje het achtergebleven Nederlandse volk moreel te steunen in hun verzet tegen de Duitse bezetter.
Daar begon Dirk Jan de Geer zich nog wereldvreemder gedragen. Hij deed nogal defaitistische uitspraken waarin hij duidelijk liet blijken geen heil te zien in de voortzetting van de oorlog, en juist vrede met Duitsland wilde sluiten. Kortom: hij was eigenlijk meer een onderhandelaar en een polderaar tot ver voorbij het uiterste. Dat was voor koningin Wilhelmina reden om hem te ontslaan en hem te vervangen door de veel daadkrachtiger Gerbrandy. Na zijn ontslag wilde Dirk Jan de Geer ineens op vakantie naar Zwitserland. Dat wekte veel consternatie bij de Nederlandse gemeenschap in Londen en maakte Gerbrandy zo wantrouwig dat hij tegen een collega zei, dat hij met De Geer mee wilde, om te zorgen dat hij ook weer terugkeerde naar Londen. Uiteindelijk werd De Geer met een missie naar Nederlandsch Indie gestuurd. Daar is hij nooit aangekomen. Onderweg landde hij in Portugal, vroeg en kreeg een visum voor Nederland bij de Duitse ambassade in Lissabon en vertrok per vliegtuig naar Berlijn, waar hij vervolgens per D-trein naar Nederland terugreisde.
Voor de Duitsers was dit natuurlijk een propagandische buitenkans om naar de buitenwereld te laten zien dat hier iemand "realiteitszin" had getoond. Maar de Geallieerden waren daar absoluut niet blij mee. Koningin Wilhelmina en haar kabinet al helemaal niet; zij beschouwden zijn terugkeer naar Nederland als desertie.
Zelf zag Dirk Jan de Geer dat helemaal niet zo: hij was ontslagen als premier en was nu dus ambteloos burger, en daarom vond hij het logisch dat hij weer naar huis mocht terugkeren. Hij verdedigde het zelfs in een pamflet getiteld: De synthese in den oorlog, uitgegeven in 1942.
De stemming onder het publiek in de zaal vergleed van verbaasd naar verbijsterd. Sommige mensen begonnen zelfs boos te worden.
Ondertussen ging meneer Visser verder met zijn verbijsterende verhaal over ex-premier de Geer. Zo vertelde hij dat De Geer na de Tweede Wereldoorlog al zijn Nederlandse onderscheidingen moest inleveren. Daarnaast werd hij in oktober 1947 veroordeeld tot 1 jaar voorwaardelijke gevangenisstraf. En nog bestond hij het om niet te begrijpen dat zijn desertie hem terecht zwaar werd aangerekend. Hij bleef pamfletten schrijven waarin hij zijn terugkeer naar Nederland verdedigde.
Tot slot haalde de heer Visser het proefschrift uit 2012 van Meindert van der Kaaij aan, getiteld: Een eenzaam staatsman, een biografie van Dirk de Geer. Daarin betoogt Meindert van der Kaaij dat De Geer geen eerlijk proces had gekregen, omdat Gerbrandy alles in het werk had gesteld om de ex-premier maar veroordeeld te krijgen.
Na afloop kon men vragen stellen. Een vrouw maakte van de mogelijkheid gebruik om haar boosheid te ventileren. Haar voorouders kwamen uit Winterswijk en waren daar actief geweest in het plaatselijke verzet. Ze had jaren eerder al eens iets gehoord over de vlucht van De Geer, maar ze stelde nu vast dat het allemaal bij elkaar veel erger was.
Zelf maakte ik er ook gebruik van, meer om een opmerking te maken: veel Nederlandse schepen waren op 10 mei 1940 al lang buitengaats (om te voorkomen dat ze in vijandelijke Duitse handen zouden vallen). Vrijwel direct na aankomst in Londen, besloot de regering in ballingschap om alle schepen van de Nederlandse handelsvloot (die aan de Duitsers waren ontsnapt of elders ter wereld rondvoeren) onder militaire tucht te plaatsen en aan te bieden aan de Geallieerden voor militaire transporten en konvooien. Veel vrachtschepen voeren in konvooien over de Atlantische oceaan tussen Amerika en Engeland heen en weer, belaagd door Duitse U-boten en vliegtuigen. Van de circa 850 schepen zijn er bijna 500 getorpedeerd of op andere wijze vergaan, waarbij van de circa 18.500 opvarenden in totaal circa 3600 zeelui zijn omgekomen. Als de overlevende zeelui deserteerden, dan konden ze op een zware straf rekenen. Een oom van mijn vader voer op de Nieuw Amsterdam, een passagiersschip van de Holland-Amerika-lijn, die gedurende de oorlog was omgebouwd tot troepenschip. Dat schip kon zo snel varen dat het alle U-boten en torpedo's achter zich kon laten. Die oom vertrok eind 1939 als steward aan boord van de Nieuw Amsterdam naar Amerika en keerde pas in april 1946 terug naar Rotterdam. Al die jaren voer hij aan boord van de Nieuw-Amsterdam. Als hij zou deserteren, kon hij een zware straf verwachten. En dan is het echt niet uit te leggen dat een premier (oke, ex-premier) ineens de benen neemt en terugkeert naar Nederland. En er ook nog zonder straf van af zou kunnen komen.
Al met al was het een buitengewoon interessante en zeer informatieve middag.